Cù Lao Rùa

CÙ LAO RÙA

(Di tích khảo cổ học: cư trú - mộ táng)

Di tích khảo cổ học Cù Lao Rùa (Cù Lao Thạnh Hội) thuộc xã Thạnh Hội, thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương. Với tổng diện tích là 277 hecta, được bao bọc bởi dòng chảy chính của sông Đồng Nai và dòng chảy phụ tẻ nhánh bao trọn cù lao nhập vào dòng chính và chảy xuôi về Sài Gòn, di tích tồn tại trên cù lao là một ngọn đồi nổi cao 15m so với mặt bằng khu vực, cấu trúc chung của gò có hình mu rùa và hiện nay trên đỉnh gò còn hiện diện ngôi chùa cổ Khánh Sơn có niên đại trên dưới 200 năm.

Đây là một trong những di tích khảo cổ học được phát hiện đầu tiên ở vùng Đông Nam Bộ (1888) và là một trong những di tích khảo cổ học tiền sử được giới nghiên cứu khảo cổ học nước ngoài biết đến nhiều nhất và được xếp vào thời đại đá mới hậu kỳ. Nơi đây  mang đậm dấu ấn của các di tích tiền sử khác nhau như: Cầu Sắt, Suối Linh, Bình Đa,… (Đồng Nai), Bến Đò (Thành phố Hồ Chí Minh), Mỹ Lộc, Dốc Chùa (Bình Dương), từ công cụ sản xuất bằng đá đến đồ gia dụng.

Qua nhiều lần điều tra, thám sát của các nhà khảo cổ thuộc Việc Khoa học Xã hội vùng Nam bộ vào năm 1976, 1998, 1999, 2000, 2001. Năm 2003, di tích được tổ chức khai quật với quy mô gần 400m2, với 5 hố đào đã phát hiện nhiều di vật có giá trị cao.Kết quả thu được bộ răng voi, 1.254 hiện vật nguyên vẹn  bằng đá và đất nung (rìu các loại, bàn mài các loại, khuôn đúc, đục các loại, vòng tay, bi gốm, dọi se sợi, gốm tròn, cuốc, dao, và đồ tùy táng); phục chế hình dạng của hiện vật bằng cách kết gắn từ những gốm rời nhau lại được 48 hiện vật gốm (Bát bồng, nồi, chậu, đĩa chân cao, tô lớn, âu, hủ,..); thống kê phân loại 85.901 mảnh gốm, gốm mộ táng có 6.791 mảnh, trong đó phân loại, loại hình, chất liệu, màu sắc, gốm tô màu, xương gốm, hoa văn trang trí,...

Cuộc khai quật lần này, kết hợp với những đợt thám sát di tích cho thấy Cù Lao Rùa là khu di tích cư trú- mộ táng. Di tích cư trú với nhiều công cụ bằng đá và hàng ngàn mảnh gốm vỡ các loại; di tích mộ táng với việc phát hiện 12 mộ. Sau hơn 100 năm nghiên cứu, đây là phát hiện quan trọng, với phát hiện này di tích Cù Lao Rùa đã góp phần quan trọng trong việc nghiên cứu văn hóa thời tiền sử vùng Đông Nam Bộ, cung cấp những tư liệu mới về lịch sử văn hoá cổ Bình Dương nói riêng và cả Đông Nam Bộ nói chung, góp phần vào hoạch định tổng thể xây dựng, tạo tiền đề cho phát triển kinh tế - văn hoá, gìn giữ được các di sản văn hoá, nhất là văn hoá cổ - truyền thống Đông Nam Bộ và của Việt Nam.

Cù Lao Rùa được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch  xếp hạng là di tích cấp Quốc gia tại quyết định số 836/QĐ- BVHTTDL ngày 03/03/2009.